Zorla İmzalatılan Senet İptal Edilir mi? Korkutma, Boş Senet ve Rent a Car

Bir tartışmanın ortasında, bir dükkânda, bir araç teslim noktasında ya da bir aile meselesinde “Bu senedi imzalamadan buradan çıkamazsın” dendiğini düşünün. Baskı altında attığınız imza, sonradan karşınıza bir icra takibi olarak çıkabilir.

Kanun, korkutmayla yapılan işlemlere karşı sizi korur; ancak bu koruma kendiliğinden işlemez. Süreyi kaçırmamanız ve korkutmayı ispat etmeniz gerekir. Bu rehberde Yargıtay kararları ışığında hangi durumda ne yapılabileceğini anlatıyoruz.

Kısa cevap

Hangi durumlar “korkutma” sayılır?

Türk Borçlar Kanunu’na göre korkutmanın gerçekleşmiş sayılması için iki şart aranır (TBK m.38/1):

• Size veya bir yakınınıza yönelik, kişilik haklarına (can, beden, onur) ya da malvarlığına yönelik ağır ve yakın bir zarar tehlikesi bulunmalıdır.
• İçinde bulunduğunuz durum bakımından bu tehlikenin doğduğuna inanmakta haklı olmalısınız.

Dövme veya zarar verme tehdidi, kimliğinizin ya da aracınızın alıkonması, bulunduğunuz yerden çıkmanızın engellenmesi, bir yakınınıza zarar verileceğinin söylenmesi bu kapsamda değerlendirilebilir.

Önemli ayrıntı: “Şikâyet ederim, dava açarım” demek tek başına korkutma değildir; bu bir hakkın kullanılmasıdır. Ancak karşı taraf bu yolla sizin zor durumunuzdan aşırı bir menfaat sağladıysa kanun bunu da korkutma kabul eder (TBK m.38/2). Gerçek zararın çok üstünde bir tutara senet imzalatılması buna örnektir.

Her baskı korkutma sayılmaz. Yargıtay’ın incelediği bir dosyada yerel mahkeme, davacının kayınpederinin “kızını götürme” tehdidini somut olayda korkutma niteliğinde görmemişti (Yargıtay 19. HD, E. 2018/628, K. 2018/5348, 31.10.2018). Her olay kendi koşullarına göre değerlendirilir.

Rent a car: hasar bedeli için imzalatılan senet

Sık karşılaşılan senaryo şöyledir: Aracı teslim ederken bir hasar gösterilir; “Senet imzalamazsan aracı da kimliğini de bırakmayız, polis çağırırız” denir ve gerçek hasarın çok üstünde bir tutara senet imzalatılır.

Bu durumda iki ayrı soru vardır:

1. Senet korkutmayla mı alındı? Kimliğin alıkonması veya fiziki engelleme TBK m.38/1 kapsamında değerlendirilebilir. Yalnızca “şikâyet ederim” denmişse, TBK m.38/2’deki aşırı menfaat şartına bakılır.
2. Gerçekte borç ne kadar? Korkutma ispatlanamasa bile hasarın gerçek bedeli tartışılabilir. Bilirkişi incelemesi, ekspertiz raporu ve teslim tutanağı burada belirleyicidir.

O anda yapabilecekleriniz:

• Hasarın ve aracın fotoğraflarını çekin.
• Teslim tutanağının bir örneğini isteyin.
• Mümkünse yanınızda tanık bulundurun.
• Senedin fotoğrafını alın: tutar, vade ve boş bırakılan alan var mı?
• Gerekirse kolluğa haber verin; tutanak ileride önemli bir delil olur.

Korkutma tanıkla ispat edilebilir mi?

Normalde senede karşı ileri sürülen iddialar yine senetle ispatlanır (HMK m.201). Ancak irade bozukluğu bu kuralın istisnasıdır: yanılma, aldatma ve korkutma iddiaları tanıkla da ispatlanabilir (HMK m.203/1-ç).

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre korkutma fiili maddi bir vakıadır ve senede bağlanması mümkün olmadığından ispatta senet dışındaki delillere başvurulabilir (Yargıtay HGK, E. 2017/1627, K. 2018/1187, 13.06.2018). Yargıtay 10. Hukuk Dairesi de korkutmanın tanık dâhil her türlü delille ispatlanabileceğini ve ispat yükünün korkutulan tarafta olduğunu belirtmiştir (E. 2024/4082, K. 2024/3840, 15.04.2024).

Kullanılabilecek deliller: Tanıklar, mesajlar ve ses kayıtları, kolluk kayıtları ve kamera görüntüleri delil olarak sunulabilir. Olayın saati ve yeri ile senet tutarının gerçek borçla açıkça orantısız olması da korkutma iddiasını destekler.

En kritik konu: bir yıllık süre

Korkutmanın etkisi ortadan kalktığı andan itibaren bir yıl içinde senetle bağlı olmadığınızı bildirmez veya verdiğinizi geri istemezseniz, sözleşmeyi onamış sayılırsınız (TBK m.39). Bu bildirim noter ihtarnamesiyle ya da doğrudan dava açılarak yapılabilir.

Yargıtay, 2013 tarihli bir senet için ancak 2018’de korkutma iddiasında bulunan davacının bir yıllık süreyi geçirdiğini kabul etmiş; davacı bedelsizlik iddiasına da dayandığı için bu yönün ayrıca incelenmesini istemiştir (Yargıtay 11. HD, E. 2021/3859, K. 2022/9025, 14.12.2022). Buna karşılık, senedin varlığından ancak icra takibiyle haberdar olan ve süre dolmadan dava açan davacının davası süresinde kabul edilmiştir (Yargıtay 19. HD, E. 2017/5139, K. 2018/6306, 04.12.2018).

Boş senet imzalattılar: sonradan doldurulursa ne olur?

Boş ya da tutarı yazılmamış bir senedi imzalamak (açığa imza) tek başına senedi geçersiz kılmaz; bono boş imzalanıp sonradan doldurulabilir. Asıl sorun, senedin anlaşmaya aykırı doldurulmasıdır. Örneğin 5.000 TL için verilen boş senede 50.000 TL yazılması bu duruma girer.

İspat zorluğu: Yargıtay’a göre senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğu iddiası kural olarak yazılı delille ispatlanmalıdır; tanık yeterli değildir (Yargıtay 11. HD, E. 2024/6710, K. 2025/4520, 25.06.2025; Yargıtay 11. HD, E. 2020/3164, K. 2021/4847, 07.06.2021). Yazılı delil yoksa karşı tarafa yemin teklif edilebilir.

Korkutmayla farkı: Boş senet baskıyla imzalatıldıysa korkutma iddiası ayrıca ileri sürülebilir ve bu iddia tanıkla da ispatlanabilir (HMK m.203/1-ç). Bu durumda da bir yıllık süre geçerlidir; iki iddianın birlikte ve zamanında ileri sürülmesi gerekir.

İşe yarayabilecek deliller:

• Senedin teminat olarak verildiğini, amacını ve üst sınırını gösteren bir belge, mesaj veya e-posta işe yarar.
• Senedin hangi borç için verildiğini gösteren bir sözleşme ya da yazışma da delil olarak kullanılabilir.
• Senette sonradan yapılan çıkıntı, kazıntı veya silintiler: ayrıca onanmamışlarsa inkâr hâlinde dikkate alınmaz (HMK m.207).

Senet icraya konulduysa ne yapmalı?

• Bonoya dayalı kambiyo takibinde ödeme emrine itiraz süreleri kısadır; ayrıntılar için çek ve senede dayalı icra takibine itiraz rehberimize bakın.
• Takipten önce açılan menfi tespit davasında mahkeme, alacağın en az %15’i oranında teminat karşılığında takibin durdurulması yönünde ihtiyati tedbir kararı verebilir (İİK m.72/2).
• Takipten sonra açılan davada takip tedbirle durdurulamaz; ancak teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi istenebilir (İİK m.72/3).
• Arabuluculuk zorunlu ise: Ticari davalarda ve tüketici mahkemesinde görülen davalarda (örneğin rent a car şirketine karşı) menfi tespit davasından önce arabulucuya başvurmanız gerekiyorsa, başvurudan sonra başlatılan icra takibi sizi takipten sonraki dava kurallarına mahkûm etmez. Son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde menfi tespit davası açar ve talep ederseniz, takipten önce açılan davadaki gibi teminat karşılığında takibin durdurulmasını isteyebilirsiniz (6325 sayılı HUAK m.18/A-16, İİK m.72/2). Arabuluculuk süresince hak düşürücü süreler de işlemez (HUAK m.18/A-15). Tüketici hakem heyetinin görev alanına giren uyuşmazlıklarda ise arabuluculuk zorunlu değildir (TKHK m.73/A).
• Tedbir alınmadan borç ödenmişse dava, istirdat davası olarak devam eder.
• Takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, talep üzerine alacaklı aleyhine alacağın %20’sinden az olmamak üzere tazminata hükmedilir (İİK m.72/5).

Ceza boyutu: yağma suçu

Cebir veya tehdit kullanılarak birine kendisini borç altına sokacak bir senet verdirilmesi ya da ileride senede dönüştürülebilecek bir kâğıt imzalatılması yağma suçu olarak düzenlenmiştir (TCK m.148/2). Ceza şikâyeti hukuk davasından ayrı bir yoldur; ancak soruşturmadaki ifadeler ve tespitler hukuk davasında da delil olarak kullanılabilir.

Kaçınılması gereken hatalar

• “Nasılsa zorla imzalattılar, geçersizdir” deyip bir yıl beklemeyin.
• Ödeme emrine süresinde itiraz etmeyi ihmal etmeyin.
• Olay anındaki delilleri (fotoğraf, mesaj, tanık adı) toplamayı ertelemeyin.
• Senedi ödeyip sonra geri istemeye çalışmayın; önce hukuki yolları değerlendirin.
• Yalnızca korkutmaya dayanmayın; borcun gerçek miktarını da tartışın.

Hemen ne yapmalıyım? (Kontrol listesi)

• Senedin tarihini, tutarını ve vadesini not ettim; fotoğrafı varsa sakladım.
• Olayı yazdım: saat, yer, kim ne dedi, kimler gördü.
• Mesajları, ses kayıtlarını ve varsa kamera görüntülerini güvenceye aldım.
• Noter ihtarnamesiyle senetle bağlı olmadığımı bildirdim.
• Menfi tespit davası ve ihtiyati tedbir imkânını bir avukatla değerlendirdim.
• Ödeme emri geldiyse itiraz süresini takvime işledim.

Sık sorulan sorular

Zorla imzalatılan senet geçersiz midir? Korkutma ispatlanırsa senetle bağlı olunmaz. Ancak korkutmanın etkisi ortadan kalktıktan sonra bir yıl içinde bildirim yapmak ya da dava açmak gerekir (TBK m.37, 39).

Bir yıllık süre ne zaman başlar? Senedin tarihinden değil, korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan başlar. Bu anın ne zaman olduğu tartışmalı olabileceğinden geç kalmamak en güvenlisidir.

Korkutmayı tanıkla ispat edebilir miyim? Evet. İrade bozukluğu iddiaları, senede karşı senetle ispat kuralının istisnasıdır (HMK m.203/1-ç).

Rent a car hasar için senet imzalattı, ödemek zorunda mıyım? Korkutma varsa senet geçersiz sayılabilir. Korkutma yoksa bile borç gerçek hasarla sınırlıdır ve tutar tartışılabilir.

Senedi zorla imzalatan kişiyi şikâyet edebilir miyim? Cebir veya tehdit kullanılarak senet imzalatılması yağma suçunu oluşturabilir (TCK m.148/2); hangi suçun oluştuğu olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Boş senet imzalattılar, ne yapabilirim? Açığa imza tek başına geçersiz değildir. Senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğunu kural olarak yazılı delille veya yemin teklifiyle ispat etmeniz gerekir. Baskı varsa korkutma iddiası tanıkla da ispatlanabilir.

Sonuç

Baskıyla imzalatılan bir senetten kurtulmak mümkündür; ancak bunun anahtarı hızlı davranmak ve delil toplamaktır. Bir yıllık süre, ispat yükü ve boş senet kuralları birlikte düşünüldüğünde, senet icraya konmadan önce harekete geçmek hem tedbir imkânı hem de delillerin taze kalması açısından avantaj sağlar.