Maaş Haczi Nasıl Kaldırılır? Maaşın Ne Kadarına Haciz Konur?

Maaş haczi; hakkında icra takibi kesinleşmiş bir borçlunun maaş veya ücretinin belirli bir kısmının, işveren tarafından kesilip icra dairesine gönderilmesidir. İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesi gereğince işçinin ya da memurun net ücreti, primi, fazla mesai alacağı, ikramiyesi ve benzeri ödemelerinin kural olarak dörtte biri kesilir. Kıdem ve ihbar tazminatı ise ücret ödemesi sayılmadığından, yerleşik Yargıtay uygulamasına göre tamamı haczedilebilir. Bu rehberde, hem maaşına haciz gelen çalışanlar hem de alacağını tahsil etmek isteyen alacaklılar için maaş haczinin nasıl işlediğini ve nasıl kaldırılabileceğini adım adım açıklıyoruz.

Maaşın Ne Kadarına Haciz Konulabilir?

Maaşın ne kadarının haczedileceği iki temel hükme dayanır ve bu iki madde çoğu zaman birbirine karıştırılır. Oysa biri alt sınırı (taban), diğeri üst sınırı (tavan) belirler:

Kısacası net maaşın dörtte biri haczedilir; bu oran hem alt hem üst sınırdır. Kanun asgari veya tavan bir gelir limiti öngörmediğinden, asgari ücretle çalışan bir kişinin dahi net ücretinin dörtte biri haczedilebilir. Borçlunun birden fazla icra dosyası varsa her dosya için ayrı ayrı maaş haczi istenebilir; bu hacizler konuluş tarihine göre sıraya girer ve öndeki haczin kesintisi bitmeden sonraki dosyaya geçilmez. Aksi hâlde borçlunun eline çalışması karşılığında hiç ücret geçmezdi.

Nafaka Alacaklarında Durum: Cari ve Birikmiş Ayrımı

Dörtte bir sınırının önemli bir istisnası nafaka alacaklarıdır; ancak burada işleyen (cari) nafaka ile birikmiş (geçmiş dönem) nafakayı ayırmak gerekir. Hükmedilen aylık (cari) nafaka, borçlunun maaşının dörtte birini aşsa dahi, dörtte bir sınırına tabi olmaksızın tam olarak kesilebilir. Buna karşılık birikmiş (geçmiş dönem) nafaka alacağı adi alacak sayıldığından dörtte bir sınırına tabidir ve diğer hacizlerle aynı sıraya girer. Nafakanın bu ayrıcalığının sebebi, borçlunun bakmakla yükümlü olduğu kişilerin korunmasıdır.

Maaş Haczi Nasıl Başlar? İşverenin Yükümlülükleri

Süreç, alacaklının icra dairesinden borçlunun çalıştığı işyerine maaş haczi ihbarnamesi gönderilmesini talep etmesiyle başlar. İcra dairesi, posta veya elektronik tebligat yoluyla işverene bir ihbarname gönderir. Bu ihbarnamede; borçlunun ücretinin kural olarak dörtte birinin haczedildiği, borçlunun aldığı ücret tutarının bir hafta içinde icra dairesine bildirilmesi ve borç bitene kadar kesintilerin yapılıp icra dairesine gönderilmesi ihtar edilir. İş ilişkisi devam ediyorsa işveren, ilk ödenecek ücretten kesintiye başlamak zorundadır.

İhbarnamenin gereklerini yerine getirmeyen işverenin, kesmediği tutar kendi malvarlığından tahsil edilir (İİK m.356). Bu durumda işverenin, şahsi malvarlığından yaptığı ödeme için işçiye rücu hakkı saklıdır. Eğer ihbarname tebliğ edildiğinde borçlu işten ayrılmışsa, işverenin bu durumu icra dairesine bildirmesi gerekir.

Maaş Haczi Nasıl Kaldırılır?

Maaş haczi, kesintilerle alacaklının alacağı tamamen karşılanıp dosya borcu sona erdiğinde icra dairesi tarafından kaldırılır. Uygulamada icra dairelerinin bu durumu gözden kaçırıp kesinti almaya devam ettiği görülebildiğinden, borçlunun da dosya borcunu takip edip borç bittiğinde icra dairesine başvurarak haczin kaldırılmasını istemesi yerinde olur.

Borçlu, alacaklıyla borcun taksitle ödenmesi ve taksitler bitene kadar haciz uygulanmaması konusunda anlaşarak da maaş haczini engelleyebilir; ancak bunun için tarafların karşılıklı olarak anlaşması şarttır.

Haciz usulsüz veya haksızsa (örneğin dörtte birden fazla kesinti yapılmışsa ya da haczedilmemesi gereken bir gelire haciz konmuşsa), borçlu önce icra dairesinden kararın düzeltilmesini ister; icra dairesi direnirse karar icra (hukuk) mahkemesine şikayet yoluyla taşınabilir. Bu tür şikayetlerde süre yoktur: dörtte bir sınırı, borçlunun ve ailesinin asgari geçimini koruyan emredici bir düzenleme olup yerleşik içtihatta kamu düzenine ilişkin kabul edildiğinden şikayet süreye bağlı değildir. Mahkeme talebi haklı bulursa icra dairesinin kararını düzeltir ve icra dairesi buna uymak zorundadır. Şikayet reddedilirse borçlu; yargılama gideri, harç ve karşı taraf avukatla temsil ediliyorsa vekâlet ücreti ile karşılaşabilir. Bu nedenle başvurudan önce bir avukattan destek almanız yerinde olur.

İstisnalar ve Özel Durumlar

Emekli Maaşına Haciz Konulabilir mi?

Emekli maaşı kural olarak haczedilemez (5510 sayılı Kanun m.93). Bunun iki istisnası vardır: nafaka alacakları ile Sosyal Güvenlik Kurumu’nun kendi alacakları (prim vb.) bakımından emekli maaşına haciz uygulanabilir. Bu istisnalar dışında kalan borçlar için ise emekli maaşına ancak borçlunun muvafakatiyle haciz konulabilir. Üstelik Yargıtay uygulamasına göre bu muvafakatin geçerli olabilmesi için haciz konulduktan sonra icra dosyasında verilmiş olması gerekir; kredi veya benzeri bir sözleşme imzalanırken önceden alınan muvafakatler bu korumayı ortadan kaldırmaz.

Birden Fazla Haciz Geldiğinde Öncelik

Aynı borçlunun ücretine birden fazla dosyadan haciz gelirse, hacizler konuluş tarihine göre sıraya girer. Halihazırda bir dosyaya kesinti yapan işveren, yeni bir ihbarname aldığında; mevcut bir dosyaya ödeme yapıldığını, sıradaki yerini ve ödediği dosyanın borç miktarını yeni ihbarnameyi gönderen icra dairesine bildirmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• İş değiştirerek kesintiden kurtulacağını sanmak: Borçlu yeni işe girdiğinde SGK işe giriş bildirgesi sebebiyle nerede çalıştığı kolayca öğrenilir; alacaklı yeni işyerinden yeniden haciz talep edebileceğinden iş değiştirmenin gerçek bir yararı yoktur.
• İşverenle gereksiz tartışmaya girmek: İşveren yalnızca yasal yükümlülüğünü yerine getirmektedir; çözüm işverende değil, icra dosyasındadır.
• İhbarnameyi ciddiye almamak (işveren tarafında): Maaş haczi ihbarnamesi çoğu zaman işyeri adresine tebliğ olur; dikkate alınmazsa bir haftalık bildirim süresi kaçırıldığından işverenin şahsi sorumluluğu doğar.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

İşverenim haciz yazısını görmezden gelirse ne olur?

İşvereniniz maaş haczi ihbarnamesini görmezden gelirse, maaşınızdan yapılamayan kesintiden işvereniniz şahsen sorumlu olur.

Haciz kesintisi bordromda nasıl görünmeli, işveren fazla keserse ne yapmalıyım?

İşveren, haciz kesintisini diğer yasal kesintilerden (SGK primi, gelir vergisi, damga vergisi vb.) ayrı tutmalı ve “icra kesintisi” ya da “haciz kesintisi” başlığıyla bordroda bağımsız bir satırda göstermelidir. Kesinti, yasal kesintiler düşüldükten sonra kalan net ücret üzerinden hesaplanır. İş Kanunu m.37 uyarınca işveren, ücret hesap pusulasında kesintinin dayanağını (genellikle icra dosya numarası ve icra dairesinin adı) göstermekle yükümlüdür. Fazla kesinti yapılırsa icra mahkemesine şikayet yoluna başvurabilirsiniz.

İş değiştirirsem haciz yeni işyerime otomatik geçer mi?

Hayır. İş değiştirdiğinizde haciz otomatik olarak yeni işyerine geçmez; alacaklının, icra dairesinden yeni işvereninize ihbarname gönderilmesini ayrıca talep etmesi gerekir.

Avukatsız kendim itiraz/şikayet edebilir miyim?

Borçlu, icra dairesi kararının düzeltilmesini tek başına talep edebilir. Ancak icra dairesi direnir ve konu icra mahkemesine taşınırsa aleyhinize gider, masraf ve vekâlet ücretine hükmedilmemesi için bir avukattan yardım almanız tavsiye edilir.

Bu süreç toplamda ne kadar sürer?

Kesinti, icra dosya borcunun sona ermesiyle kalkar. Birden fazla dosyadan haciz varsa, borçların tamamı bitmeden kesinti sona ermez.

Sonuç

Bu rehberde maaş haczini ana hatlarıyla açıklamaya çalıştık. Bu konuda hukuki destek almak; işveren iseniz şahsi sorumluluğunuzun doğmamasına, alacaklı iseniz alacağınıza kavuşmanıza, borçlu iseniz fazla kesinti veya hukuka aykırı işlemlere karşı korunmanıza yardımcı olur.